برابر اسلام با سرپنجهء تدبير رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تحت حاكميت اسلام در آمد ، مصداق بارز اين تدبير در فتح بدون خونريزى بود ، آن هم در حادثه‌اى بزرگ چون فتح مكه و ميان دو دشمن كه دشمنىشان بسيار كهنه و پرجراحت بود و حوادثى چون بدر و احد را پشت سر نهاده بود ، و اين آيت قرآن كه گفته شده ، « 1 » در اين باره نازل گشته اين چنين به اين ماجرا مىپردازد : « وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً ، اوست كه چون در بطن مكه پيروزيتان داد ، دست آنها را از شما و دست شما را از آنها بازداشت و خدا به كارهايى كه مىكرديد آگاه بود . » « 2 » خداوند با وجود دشمنيهاى مردم مكه ، دليل بازداشتن دست مسلمانان را از آنها ، اين مىداند كه در ميان مردم مكه ، مسلمانانى بودند كه ايمان خويش را كتمان مىكردند و در صورت بروز جنگ ممكن بود آنان نيز از بين بروند و مسلمانان نادانسته مرتكب خطا شوند : « ايشان همانهايند كه كفر ورزيدند و شما را از مسجد الحرام بازداشتند و نگذاشتند كه قربانى به قربانگاهش برسد . اگر مردان مسلمان و زنان مسلمانى كه آنها را نمىشناسيد در ميان آنها نبودند ، و بيم آن نبود كه آنها را زير پاى در نورديد و نادانسته مرتكب خطايى شويد ، خدا دست شما را از آنان باز نمىداشت . و خدا هر كه را بخواهد مشمول رحمت خود گرداند . اگر از يكديگر جدا بودند ، كافرانشان را به عذابى دردآور عذاب مىكرديم . » « 3 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در فتح مكه كسى را بر پذيرش اسلام مجبور نكرد و هركس مسلمان شد به انتخاب خودش ، آن را پذيرفت ، گرچه بسيارى از مشركان بدسابقه ، براى بخشوده شدن گذشته‌شان و گرفتن امنيت مسلمان شدند . اما كسان زيادى تا سال نهم و اندكى پس از آن بر شرك خويش باقى بودند . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در مدتى كه در مكه بود در خانه‌اى سكنى نكرد و در خيمه سر برد . آن حضرت خيمه‌اش را در منطقهء حجون زده و براى اقامهء هر نماز عازم مسجد الحرام مىشد . « 4 » گويا خانهء آن حضرت را عقيل ، پس از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم تصاحب كرده بود و لذا وقتى از حضرت خواستند تا در خانه‌اش سكنا گيرد ، فرمود مگر عقيل براى ما خانه‌اى گذاشته است ؟ شايد يكى از دلايل عدم توقف آن حضرت در مكه و حتى سكونت در خانه‌اى از خانه‌هاى مكه ، اين بود كه نمىخواست انصار توهم كنند كه او آنان را ترك كرده است . يك بار نيز به آنان فرمود : من به سوى خدا و شما هجرت كرده‌ام ، حيات و مماتم ، حيات و

--> ( 1 ) . المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 405 ( 2 ) . فتح ، 24 ( 3 ) . فتح ، 25 ( 4 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 349